در نشست کتاب طراحی سازمان چه گذشت؟

در اولین روزهای شهریور 1404 انتشارات آریاناقلم با همکاری صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه نشستی پیرامون کتاب طراحی سازمان برگزار کرد. 

در این رویداد آقای دکتر سید حسین جلالی، مترجم کتاب و مشاور استراتژی و طراحی سازمان، به توضیح مفاهیم کتاب پرداختند. در بخش بعدی، آقای دکتر فرشید گلزاده مدیرعامل شرکت صنایع لوازم خانگی مادیران از تجربه‌های شخصی و مطالعات موردی سازمان‌های خارجی و داخلی صحبت کردند و آقای امیر نفریه معاون منابع انسانی گروه زرین،  پیرامون نقش منابع انسانی در طراحی سازمان نکاتی را بیان نمودند. در پایان جناب آقای دکتر حمیدرضا نورعلی‌زاده استاد دانشگاه و عضو هیئت مدیرۀ بیمۀ سامان از تجربه‌هایشان در بازآفرینی سازمان بیمۀ سامان صحبت کردند.

سازمان را نمی‌توان به «چارت» تقلیل داد!

جناب آقای دکتر سید حسین جلالی با اشاره به اهمیت داشتن درکی درست از سازمان و طراحی آن سخنرانی خود را شروع کردند و توضیح دادند که تقلیل طراحی سازمان به چارت اشتباه است، ایشان در ادامه به این موضوع پرداختند که چرا در درک درست از سازمان‌ها چالش داریم.

نقش‌ها داخل سازمان نیازمند شفافیت هستند!

دکتر سید حسین جلالی در ادامه اشاره کردند که ارائۀ نسخۀ واحدی از طراحی سازمان برای همۀ سازمان‌ها، بدترین شیوۀ مدیریت است.

طراحی هر سازمان باید براساس نقش‌های مورد نیاز در سازمان انجام شود و اگر جز این باشد باعث ایجاد هرج‌ومرج در سازمان خواهد شد.

طراحی سازمان عصای موسی نیست!

ایشان توضیح دادند که نمی‌توان انتظار داشت که طراحی سازمان به تنهایی معجزه‌گر باشد. در کنار طراحی سازمان درست باید به مؤلفه‌هایی مثل فرهنگ، رهبری و اصلاح فرایندها نیز توجه ویژه داشت.

سازمان خوب، سازمانی است که مسئلۀ ما را حل کند

دکتر سید حسین جلالی به تعریف سازمانی که دارای ثبات و ساختار خوبی است پرداختند و اشاره کردند که تعامل شما با این سازمان‌ها به شکل بهینه انجام می‌شود و مسئلۀ شما را حل می‌کند، اما شما درگیر فرایندهای تعریف‌شده در آن سازمان و نحوۀ ساز و کارشان نمی‌شوید.

سازمان‌ها زنده‌اند!

ایشان در بخش پایانی صحبت‌هایشان تاًکید کردند که شما همواره در سازمان‌هایتان به بازاندیشی و طراحی ساختار و بازتعریف استراتژی نیازمندید، چرا که سازمان‌ها موجوداتی زنده‌اند و شما به‌طور مدام در سازمانتان با افراد جدید، بازارهای جدید و چالش‌های جدید سروکار دارید.

سازمان چیست و ما آن را چگونه طراحی می‌کنیم؟

آقای دکتر فرشید گلزاده سخنرانی خود را با بیان تجربه‌های شخصی از مدیریتشان در سازمان‌های مختلف آغاز کردند.

ایشان سپس با پرسشی بنیادین ادامه دادند: «سازمان چیست و ما آن را چگونه طراحی می‌کنیم؟» و سپس پارادایم‌های اثرگذار بر طراحی سازمان در قرن اخیر را مرور کردند: مدیریت علمی فردریک تیلور با تمرکز بر استانداردسازی و کنترل ریز رفتارها، مدیریت بر مبنای اهداف پیتر دراکر که آزادی در روش را در برابر هدف‌های مشخص قرارداد، بروکراسی حرفه‌ای مینتزبرگ که بر استانداردسازی مهارت‌ها استوار است، و نهایتاً مدیریت ژاپنی که با فرهنگ و هنجارها انسجام می‌آفریند. هر یک از این پارادایم‌ها توانسته‌اند برای دوره‌ای مسئلۀ هماهنگی را حل کنند، اما محدودیت‌های خود را نیز آشکار ساخته‌اند.

همچنین، آقای دکتر گلزاده توضیح دادند که با سازماندهی مجدد به بهانۀ پیش‌ آمدن هر چالشی در سازمانتان باعث ایجاد توهم پیشرفت می‌شوید.

بازآفرینی سازمان از آمازون تا نوکیا

بخش مهمی از سخنرانی آقای دکتر گلزاده به «مطالعات موردی» اختصاص داشت که بحث را از نظریه به عمل پیوند زد. 

ایشان توضیح دادند که نمونه‌ی «فرمان API بزوس» در آمازون نشان می‌دهد چگونه می‌توان روح همکاری شبکه‌ای را در دل ساختاری بزرگ و عملیات‌محور تزریق کرد. در سوی مقابل، روایت نوکیا یادآور تمایز بین «نوآوری محصول» و «نوآوری معماری» است. 

در عصر AI چطور سازمانتان را باز طراحی و مدیریت می‌کنید؟

ایشان تأکید کردند که طراحی سازمان پروژه‌ای یک‌باره نیست، فرایندی پویاست که باید پیوسته با زمینه و راهبرد هم‌تراز شود. رهبر سازمان باید مناسب‌ترین سازوکار هماهنگی را تشخیص دهد و همان را تقویت کند. دو سازمان هرگز یکسان نیستند و هیچ سازمانی شبیه دیروز خود نیست.

آقای دکتر گلزاده صحبت‌هایشان را با طرح پرسشی قابل تأمل پایان دادند:

در عصر AI چطور سازمانتان را بازطراحی و مدیریت می‌کنید؟

چه سازمانی موفق است؟

آقای امیر نفریه بحث خود را با یک پرسش بنیادین دربارۀ اینکه هدف غایی منابع انسانی چیست آغاز کردند و نشان دادند که پاسخ‌های رایج به این سؤال از «وکیل‌مدافع کارکنان» تا «حامیِ سود کارفرما» و «میانجی‌گر»، همگی بخشی از واقعیت‌اند اما کفایت نمی‌کنند. ایشان بر نقش منابع انسانی در «مشارکت فعال در طراحی سازمان و ساختن سازمان موفق» تأکید کردند و سپس تعریف روشنی از «سازمان موفق» ارائه دادند: تحقق اهداف استراتژیک، خلق ارزش برای ذی‌نفعان، عملکرد برتر نسبت به رقبا، و پایداری در محیط پیچیده. از این تعریف، مأموریت منابع انسانی بازتعریف شد: مشارکت در ساختن سازمان موفق.

نسانی و طراحی سازمان

جناب آقای امیر نفریه در ادامۀ صبحت‌هایشان به نقش منابع انسانی در طراحی سازمان اشاره کردند. از جملۀ این موارد می‌توان به یادگیری مدیریت تغییر و پیاده‌سازی فرهنگ سازمانی، مراقبت از سازمان در مقابل تغییرات شخصی و همسوسازی سیستم‌های منابع انسانی با ساختار و استراتژی در سازمان اشاره کرد.

نقش مدیران عامل و هیئت‌مدیره‌ها

ایشان در ادامه توضیح دادند که مسئلۀ طراحی سازمان بسیار مهم است و گاهی نیاز است مدیران عامل برای این طراحی‌ زمان زیادی صرف کنند.

همچنین شناسایی و دریافت خدمات از مشاور بیرونی مناسب مهم است و نباید تأثیر دریافت چنین دیدگاهی را فراموش کرد.

بزرگترین اختراع بشر «سازمان‌ها» هستند

جناب آقای نفریه در پایان صحبت‌هایشان یادآور شدند که هیچ دو سازمانی یکسان نیستند و هیچ سازمانی شبیه دیروز خود نیست.

سازمان‌ها شخصی متولد می‌شوند

جناب آقای دکتر نورعلی‌زاده صبحت‌هایشان را با اشاره به سیستم دووجهی کاتر آغاز کردند و در ادامه به توضیح مفهوم تحول دیجیتال پرداختند.

ایشان ادامه دادند که سازمان‌ها شخصی متولد می‌شوند و کم‌کم هسته‌های بزرگ و کارآفرینان شکل می‌گیرند و به ساختار ماشینی تبدیل می‌شوند. با وجود داشتن مزیت‌هایی مثل قابل تکثیر بودن، خطر اینکه این سازمان‌ها در قفس فولادی گیر بیفتند و فشار برای دستیابی به اهداف فصلی و عدم تعلق خاطر به کارها را تجربه کنند زیاد است. 

بازآفرینی بیمۀ سامان به سمت تحول دیجیتال از طریق رهبری شخصی

آقای دکتر نورعلی‌زاده دربارۀ حرکت هیبریدی بیمۀ سامان از ساختار ماشینی به سمت ساختار شخصی توضیح دادند که در این مسیر برای مدیرعامل جانشین انتخاب شد و چشم‌انداز تحول دیجیتال تدوین شد. همچنین، ایشان دربارۀ اهمیت توجه به ارزش‌هایی چون تدوین و ترویج ارزش‌های رهبری مبتنی بر اعتماد و مشتری مداری (طراحی از بیرون به درون) نیز توضیحاتی دادند.

مینتزبرگ و تفکر لگویی

جناب آقای دکتر نورعلی‎‌زاده در بخش پایانی صحبت‌هایشان اشاره کردند که در واقع برای طراحی سازمان نیاز است که ساختارها، فرایندها و نقش‌های مختلف، مانند قطعات لگو، متناسب با نیاز و شرایط سازمان در کنار هم چیده شوند. ایشان از این طریق یک بار دیگر یادآوری کردند که طراحی سازمان، کاری خلاقانه و موقعیت‌محور است، نه نسخه‌ای ثابت و قابل تکرار.

سخن پایانی

در پایان این نشست، آنچه بیش از هر نکته‌ای برجسته شد، این بود که طراحی سازمان نه یک نسخه آماده، بلکه یک فرایند پویا، تفکر‌محور و مسئله‌محور است. از سخنان دکتر سید حسین جلالی تا تجربیات ارزشمند سخنرانان حاضر، همگی بر این نکته تأکید داشتند که سازمان‌ها را نمی‌توان در قالب نمودارهای ایستا یا ساختارهای از پیش تعیین‌شده درک یا مدیریت کرد.

سازمان‌ها موجوداتی زنده‌اند، نیازمند بازاندیشی مداوم، انطباق‌پذیری، و پیوند عمیق میان ساختار، فرهنگ، راهبرد و انسان‌ها.
امید است برگزاری چنین نشست‌هایی، بستری برای گفت‌وگو، یادگیری مشترک، و رشد بینش‌های تازه در حوزۀ طراحی و تحول سازمان‌ها فراهم آورد.

مشاهدۀ ویدئوی کامل نشست طراحی سازمان

تهیۀ گزارش: سارا هاشمی