نوآفرینی

نگاهی کلی به کتاب نوآفرینی

یک اقتصاددان معروف، روی پروژه‌ای کار می‌کرد که هدفش یافتن دلایلی بود که نشان می‌داد چرا برخی کارشناسان و کارمندان بخش‌های ارتباط با مشتریان، بیشتر در شغلشان باقی می‌مانند. او ده‌ها متغیر همچون میزان پایبندی ایشان در شغل قبلی، میزان آشنایی حرفه‌ای آن‌ها با موضوع شغل، حجم غیبت‌ها از کار و … را بررسی کرد اما در نهایت بصورتی اتفاقی، به یک داده و علت بسیار عحیب رسید. وی دید کارکنانی که در کامپیوترشان از مرورگر فایرفاکس یا کروم استفاده می‌کنند، ۱۵ درصد بیشتر از کسانی که از اینترنت اکسپلورر یا سافاری (سیستم عامل‌های مایکروسافت و اپل) بهره می‌بردند، در شغل خود باقی مانده بودند!

او سپس به عملکردها نگاه کرد. تیم پژوهشگر همراهش نزدیک به سه میلیون داده از کارکرد این افراد در مورد فروش، رضایت مشتری و میانگین طول تماس تلفنی گردآوری کرده بود. کاربران فایرفاکس و کروم فروش به مراتب بیشتری داشتند، زمان تماس‌هایشان کوتاه‌تر بود و مشتریانشان هم خشنود‌تر بودند.

به نظر شما چه رابطه‌ای میان متغیر فایرفاکس و کروم با تعهد بیشتر به شغل ذکر شده وجود دارد؟ دوست دارید کمی فکر کنید؟

…

نکته آن بود که این خودِ مرورگر نیست که باعث می‌شود آن‌ها شغلشان را حفظ کنند، حضور قابل اطمینانی داشته باشند و موفق شوند. بلکه مسئله به چیزی مربوط می‌شود که انتخاب مرورگرشان «درباره عادات آن‌ها» برملا می‌سازد. چرا کاربران فایرفاکس و کروم از هر لحاظ متعهدتر و خوش عملکردترند؟

اقتصاددان ما متوجه شد آن‌چه تفاوت را ایجاد می‌کرد آن بود که این افراد چگونه مرورگر را گرفته بودند. اگر یک رایانه شخصی داشته باشید اینترنت اکسپلورر در ویندوز از پیش تعبیه شده است. اگر کاربر مک باشید، مرورگر سافاری از قبل روی رایانه شما نصب شده است. تقریبا دو سوم کارمندان خدمات مشتریان از مرورگرهای پیش‌فرض استفاده می‌کردند و هرگز این سوال را مطرح نمی‌کردند که آیا مرورگر بهتری هم هست یا خیر؟

برای گرفتن فایرفاکس یا کروم باید قدری ابتکار عمل به خرج دهید و مرورگر متفاوتی دانلود کنید. در حقیقت، به‌جای پذیرفتن وضعیت پیش‌فرض، باید ابتکار عمل به‌خرج دهید و بدنبال گزینه‌ای بروید که ممکن است بهتر باشد؛ و این ابتکار عمل، هرچند کوچک، دریچه‌ای بسوی موفقیت در محل کار شماست. اینگونه که باشید، به‌عنوان کارمند خدمات مشتری، به احتمال زیاد دیگر از روی نوشته حرف نمی‌زنید (چیزی که متاسفانه ما در ایران هم بارها در مواجهه با کارشناسان فروش تلفنی که به شماره موبایل ما زنگ می‌زنند و بدون توجه به موقعیت ما شروع می‌کنند به صحبت و ارائه خدماتشان، می‌بینیم) و اگر بتوانید خارج از رویه‌های کاری استاندارد، کمک کنید تا مشتری شما مشکلش حل شود، حتما انجامش می‌دهید. در واقع شما رویکرد متفاوتی نسبت به حرفه خود دارید و این حرفِ مبنایی این کتاب است: «نوآفرینی» و ابتکار به‌خرج دادن».

آدام گرانت، نویسنده متبحر کتاب معتقد است مهر تضمین نوآوری عبارت است از «دست رد زدن به پیش‌فرض» و «کاوش در این مورد که گزینه بهتری وجود دارد یا خیر». او با اشاره به نتایج پژوهش ده‌ساله خود در این زمینه می‌گوید: نقطه عزیمت، کنجکاوی است: اندیشیدن به اینکه اصلا پیش‌فرض چرا وجود دارد. وقتی دچار ناآشناپنداری می‌شویم به سمت زیر سوال بردن پیش‌فرض‌ها می‌رویم. برعکس آشناپنداری (Deja vu) ما در ناآشناپنداری (Vuja de) با امری آشنا مواجه می‌شویم، اما از دیدگاهی تازه به آن می‌نگریم و «این همان نوآفرینی است».

گرانت از ما می‌پرسد: آخرین باری که ایده خلاقانه‌ای داشتید با آن چه کردید؟ آیا شما هم همانند بسیاری از افراد، به دلیل ترس از ناکامی، تصمیم گرفته‌اید هم‌رنگ جماعت شوید؟ آیا شما صرفا در سطح تغییر کرده‌اید اما وقتی نوبت به ایده‌هایی قوی در ذهنتان و ارزش‌های بنیادین در قلبتان می‌شود، خود را سانسور می‌کنید؟ بعد می‌پرسد: عادات افرادی که نوآفرینی‌شان از سطح و ظاهر فراتر رفته و به اقدام موثر رسیده چیست؟ و جلوتر که می‌رویم متوجه می‌شویم آدام گرانت این کتاب را برای پاسخ به همین سوال نوشته است.

نگاهی عمیق‌تر به کتاب نوآفرینی

نویسنده در جایی از کتاب به نقل قولی از توماس جفرسون اشاره می‌کند با این مضمون: «در مسایل مربوط به سبک زندگی موافق جریان آب شنا کن، اما در مسایل اساسی همچون صخره‌ای استوار باش!». و این نکته مهم و اساسی و در همان حال عجیب این کتاب است: این‌که ما گمان می‌کنیم اگر بخواهیم آفرینش‌گر باشیم، باید سنت‌شکن، طغیانگر، انقلابی، دردسرساز، تک‌رو و خلاف جریان‌شنا‌کنی باشیم که در برابر ترس، طرد و استهزا آسیب‌ناپذیریم. اگر تصمیمی برای نوآفرین بودن می‌گیریم باید همه هم و غم و زمان و توجه و تمرکزمان را روی آن بگذاریم، باید ریسک‌های بزرگ کنیم، از شغلمان بیرون بیاییم، متفاوت باشیم و هزینه‌های متفاوت بودن را بپذیریم و شک و احتیاط نکنیم. گرانت اینجا به یاری ذهن کلیشه‌ای شده خوانندگان می‌آید و می‌گوید: «می‌خواهم این افسانه را که نوآفرینی و ابتکار مستلزم ریسک‌کردن‌های شدید است نقض کنم و متقاعدتان سازم که افراد مبتکر عملا بسیار معمولی‌تر از چیزی‌اند که ما گمان می‌کنیم. در هر حوزه‌ای از کسب‌و‌کار و سیاست گرفته تا علم و هنر، افرادی که دنیا را با ایده‌های خلاقانه پیش می‌برند به ندرت اسطوره عزم و اراده و تعهد هستند. شاید چون سنت‌ها را زیر سوال می‌برند و وضع موجود را به چالش می‌کشند، در ظاهر دلیر و مطمئن به‌نظر برسند؛ اما وقتی لایه‌های رویی را کنار بزنید، حقیقت اینست که آن‌ها نیز با ترس، دودلی و تردید به خود دست به گریبانند. ما آن‌ها را خودانگیخته می‌بینیم، اما غالبا تلاش‌هایشان انگیزه در دیگران داشته و حتی دیگران آن‌ها را به آن مجبور کرده‌اند. به علاوه در عین حال که به‌نظر می‌رسد عطش ریسک کردن دارند، در واقع ترجیح می‌دهند از آن اجتناب کنند»!

بعد از این اعلان و اعتراف صادقانه و آرامش‌دهنده و رهاساز، حالا می‌توانیم مطمئن باشیم که با کتابی متفاوت اما اصیل و خوش‌دست روبرو هستیم. کتابی که از ما می‌خواهد بجای رویکرد انقلابی و بنیان‌برافکن در خصوص تغییر و تحولی درست و بجا و نوآفرینانه در زندگی و شغل و فعالیت‌هایمان، همچون تنظیم یک «سبد سهام» عمل کنیم. این شیوه عمل، می‌تواند حتی به‌معنای نوآفرینی در برخی جنبه‌های زندگی و اتخاذ رفتاری کاملا سنتی در برخی دیگر از جنبه‌ها باشد. منطق این رویکرد از این خرد عمیق نشات می‌گیرد: برخورداری از حس امنیت در یک قلمرو، این آزادی را به ما می‌دهد که در قلمروی دیگر مبتکر و خلاق باشیم. و نویسنده برای همین جمله، مثال‌های بسیاری از افراد نوآفرین در سطح جهانی می‌آورد که تا مدت‌ها شغل‌های کارمندی خود را رها نکردند، در خانه کوچکشان ماندند، به اتومبیل‌های معمولی قناعت کردند، اصولی سخت در انجام دادن/ندادن یک‌سری رفتارهای اجتماعی را زیر پا نگذاشنتد و بعد که به موفقیتی عظیم رسیدند و ثبات یافتند، اندکی به خود در آن بخش‌های سفت و سخت‌گرفته فضای تنفس دادند. او تاکید دارد که اداره کردن یک سبد ریسک متوازن به این معنا نیست که با ریسک کردن‌های متوسط دائما در میانه طیف در نوسان باشید؛ بلکه نوآفرینان موفق در یک آوردگاه، ریسک‌های شدید می‌کنند و آن‌را با احتیاطی شدید در آوردگاهی دیگر متوازن می‌سازند.

بعد از این است که نویسنده متعهد می‌شود به خوانند

ه نشان دهد چگونه می‌تواند بدون به خطر انداختن روابط، شهرت و زندگی شغلی‌اش، بسوی نوآوری و ابتکار حرکت کند. نگاهی به فصول کتاب این تعهد را نشان می‌دهد. در واقع گرانت پس از ذکر این درونمایه کلی از کتاب، ابتدا تلاش می‌کند بر مدیریت ریسک‌های مربوط به تولید، تشخیص و بیان ایده‌های نوآفرینانه متمرکز شود و نشان دهد چگونه می‌توان ایده‌های خوب را از ایده‌های بد تشخیص داد و چگونه دیگران را متقاعد کرد که به ما گوش دهند. در این بخش با یک رویکرد جالب مواجه می‌شویم: برخلاف آن‌چه فکر می‌کنیم که اگر بخواهیم کاری با کیفیت انجام دهیم، باید کمیت را کم کرده و صرفا متمرکز بر همان یک موضوع شویم؛ اما وقتی نوبت به خلق ایده می‌رسد، انگار بهتر است چندین ایده را طرح و روی همه آن‌ها کار کنیم. گرانت مثال‌های متعددی از مخترعان و فیلمنامه‌نویسان می‌آورد که صحت این نگرش را نشان می‌دهد.

بخش دوم کتاب به انتخاب‌های یک فرد نوآفرین می‌پردازد. اینکه باید ایده‌اش را سریع طرح کند یا تعلل کند و صبور باشد؟ آیا میل به تاخیر و به عقب انداختن می‌تواند به کارآفرینان کمک کند شرکت‌هایی بسازند که پردوام باشد؟ مثلا بجای آن‌که سعی کنیم اول باشیم، کمی در رتبه‌های سوم و چهارم بمانیم و صبوری کنیم تا بتوانیم نقاط قوت و ضعف محصول یا سرویس نوآورانه ارائه شده را ببینیم و بعد با تلاش برای رفع آن نقاط ضعف، خودمان را بالا بکشیم؟ وی اثبات می‌کند اگرچه به تاخیرانداختن می‌تواند کار پر ریسکی باشد، در مقابل، صبر کردن هم می‌تواند با مانع شدن از این‌که همه تخم‌مرغ‌هایمان را در یک سبد قرار دهیم، باعث کاهش ریسک گردد.

همچنین نویسنده در ادامه بحث ارزشمندی را درخصوص لزوم بازخورد گرفتن توسط فرد نوآفرین برای تمام ایده‌هایی که طرح می‌کند و توجه به آن بازخوردها بیان می‌دارد.

بخش سوم کتاب به رها ساختن و تداوم پایدار نوآفرینی، هم در خانه و هم در محل کار می‌پردازد. گرانت توضیح می‌دهد که چطور می‌توان این مهارت را در کودکان رشد داد و این نکته را روشن می‌سازد که اطرافیان نزدیک ما مثل برادر و خواهر و والدین، می‌توانند در قدرت ما برای نوآفرین بودن و نوآفرین ماندن اثرگذار باشند. او به زیبایی اثر مثبت هنرمند بودن را بر تبدیل ما به یک فرد نوآفرین نشان می‌دهد و در ادامه مجابمان می‌کند اگر گه‌گاهی بتوانیم به شیوه‌ای متفاوت با دیگران ارتباط برقرار کنیم می‌توانیم برای افکار و ایده‌های نوآورانه‌مان اعتبار کسب و جذب کنیم. روش‌های ساخت ائتلاف برای پیشبرد اهداف و بعد داستان‌هایی درخصوص ریسک‌های موفق و دلهره‌آور به نتیجه نشسته توسط افراد نوآفرین و ذکر تبعات منفی گروه‌اندیشی که بدلیل تمایل طبیعی‌اش به اجماع، اغلب از دگراندیشی و ابتکار دور می‌افتد، همچنین روش‌هایی برای مدیریت اضطراب، بی‌تفاوتی، دودلی و خشم در زمان‌هایی که به کشمکش احساسی ناشی از حرکت در خلاف عادت دچار می‌شویم، از دیگر بخش‌هایی هستند که مورد توجه و تحلیل نویسنده قرار می‌گیرد.

در مجموع، این کتاب همانند نامش، چند نوآفرینی بزرگ دارد: اول این‌که بسیاری از پیش‌فرض‌های ما را درخصوص این‌که چگونه می‌توان نوآور و مبتکر بود برهم مي‌ریزد. برخی از مثال‌های این تفکرات غیرکلیشه‌ای را در بالا آوردیم.

بعد این‌که در همان حال که به واکاوی مفهوم نوآفرینی و شیوه‌های پرورش آن در افراد و شرکت‌ها می‌پردازد، به اندازه مکفی حاوی روایت‌ها و داستان‌های واقعی متعددی است که تک تک مباحث را مستندسازی کرده و کمک می‌کند درک بهتری از اصول مد نظر نویسنده داشته باشیم. مهم آنجاست که این روایت‌ها صرفا برای تایید خشک و خالی نیستند، بلکه گاهی نویسنده صفحات متعددی را به تحلیل موضوع، نقد دیدگاه‌های مربوطه، پاسخگویی به سوالات احتمالی شکل‌گرفته در ذهن خواننده و … اختصاص می‌دهد و ارزشمندست که هیچ اصراری بر قبولاندن دیدگاه‌های مذکور به خواننده ندارد.

و در نهایت این‌که بعد از اتمام کتاب، ناخودآگاه متوجه می‌شویم نکات و محورها و تذکرات دلنشینی درباره شیوه یک زندگی صحیح، اخلاقی و مبتنی بر اصول و منطق را نیز یاد گرفته‌ایم.

مخاطبان کتاب نوآفرینی

کتاب برای مدیران و کارشناسان شرکت‌ها و نهادهای کوچک و بزرگ دولتی و غیردولتی که می‌خواهند پیشرفت کنند، متفاوت و نوآورانه جلو بروند، حواسشان به ریسک‌ها و مقتضیات اقتصادی و اجتماعی و سیاسی اطرافشان باشد و در نهایت بتوانند بهترین ترکیب ممکن را از این امتزاج احتیاط و ریسک‌پذیری استخراج و عمل کنند نوشته شده.

ظاهر کتاب برای رشد فردی نیست، اما بعد از پایان کتاب می‌بینید که به هیچ عنوان قابل مقایسه با کسی که قبل از خواندن این کتاب بودید، نیستید.